જે થવાનું છે તે થઈને જ રહેશે, જે થઈ રહ્યું છે તે સારું છે, જે થવાનું છે તે પણ સારું જ થશે
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ભગવદ્ ગીતાનો જીવનને શાંતિ આપતો બોધ
માનવજીવનમાં સૌથી મોટી મુશ્કેલી ઘણી વખત બહારની પરિસ્થિતિ નથી હોતી, પરંતુ પરિસ્થિતિ જેવી છે તેવી સ્વીકારવાની આપણી અસમર્થતા હોય છે.
આપણે ઈચ્છીએ છીએ કે બધું આપણા મન પ્રમાણે થાય. નોકરીમાં સફળતા મળે, વ્યવસાયમાં નફો થાય, સંબંધોમાં પ્રેમ જળવાઈ રહે, સંતાનો આપણી અપેક્ષા પ્રમાણે આગળ વધે, શરીર હંમેશાં સ્વસ્થ રહે અને ભવિષ્ય પણ આપણા આયોજન મુજબ જ ચાલે.
પરંતુ જીવન કોઈ વ્યક્તિની ઈચ્છા પ્રમાણે ચાલતું નથી.
ક્યારેક ખૂબ મહેનત કર્યા પછી પણ સફળતા મળતી નથી. ક્યારેક સાચા હોવા છતાં અન્યાયનો સામનો કરવો પડે છે. ક્યારેક જેને ખૂબ પ્રેમ કરીએ છીએ તે આપણાથી દૂર થઈ જાય છે. ક્યારેક વર્ષોનું આયોજન એક જ ઘટનાથી બદલાઈ જાય છે.
અહીં ભગવદ્ ગીતાનો એક અત્યંત ઊંડો જીવનબોધ આપણને દિશા આપી શકે છે:
આ વાક્યને જો માત્ર ભાગ્યવાદ તરીકે સમજવામાં આવે તો તેનો સાચો અર્થ ખોવાઈ જાય છે. ગીતાનો સંદેશ આપણને નિષ્ક્રિય બનવાનું શીખવતો નથી. તે આપણને કહે છે કે પરિસ્થિતિ પર આપણું સંપૂર્ણ નિયંત્રણ નથી, પરંતુ પરિસ્થિતિ સામે આપણો અભિગમ અને આપણું કર્મ આપણા હાથમાં છે.
૧. “જે થવાનું છે તે થઈને જ રહેશે” — નિયંત્રણના ભ્રમમાંથી મુક્તિ
માનવીને સૌથી વધુ તણાવ ક્યારે થાય છે?
જ્યારે તે એવી વસ્તુને નિયંત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે, જે ખરેખર તેના નિયંત્રણમાં નથી.
આપણે ભવિષ્ય વિશે સતત વિચારીએ છીએ:
આ બધા પ્રશ્નોના જવાબ આપણે આજે આપી શકતા નથી.
ભગવદ્ ગીતા આપણને સમજાવે છે કે જીવનમાં અનેક પરિબળો એવા છે, જે આપણા સંપૂર્ણ નિયંત્રણની બહાર છે. આપણા હાથમાં મુખ્યત્વે કર્મ કરવાનો અધિકાર છે; કર્મનું અંતિમ પરિણામ અનેક પરિબળો પર આધારિત હોય છે.
શ્રીકૃષ્ણનો પ્રસિદ્ધ ઉપદેશ છે:
“કર્મણ્યેવાધિકારસ્તે મા ફલેષુ કદાચન।”
અર્થાત્, આપણો અધિકાર કર્મ કરવા પર છે, કર્મના ફળ પર નહીં.
આ વિચારનો અર્થ “કશું કરવું જ નહીં” એવો નથી. તેનો અર્થ છે:
તમારી શ્રેષ્ઠ ક્ષમતા પ્રમાણે પ્રયત્ન કરો, પરંતુ પરિણામને લઈને મનને સતત બાંધેલું ન રાખો.
આ સમજણ જીવનમાંથી અનાવશ્યક ચિંતા ઓછી કરી શકે છે.
૨. “જે થઈ રહ્યું છે તે સારું છે” — પરંતુ શું ખરેખર દરેક ઘટના સારી હોય છે?
આ વાત સાંભળતાં જ મનમાં પ્રશ્ન આવી શકે:
“દુઃખદ ઘટના પણ સારી કેવી રીતે હોઈ શકે?”
કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન થાય, વ્યવસાયમાં નુકસાન થાય, સંબંધ તૂટી જાય કે જીવનમાં કોઈ મોટો આઘાત આવે—તે સમયે તેને “સારું” કહેવું સરળ નથી.
અહીં ગીતાના સંદેશને ખૂબ સંવેદનશીલ રીતે સમજવાની જરૂર છે.
“જે થઈ રહ્યું છે તે સારું છે”નો અર્થ એ નથી કે દુઃખદ ઘટના પોતે જ સારી છે.
પરંતુ તેનો અર્થ એવો લઈ શકાય કે—
જે થઈ ગયું છે તેને બદલી શકાતું નથી; હવે તેના પ્રત્યે આપણો અભિગમ કેવો રાખવો તે આપણા હાથમાં છે.
ઘટના બદલવી શક્ય ન હોય ત્યારે તેની સામે સતત લડતા રહેવું મનને વધુ થકવી નાખે છે.
ધારો કે કોઈ પરીક્ષામાં નિષ્ફળ ગયું. હવે બે રસ્તા છે.
પહેલો રસ્તો:
“હું નિષ્ફળ કેમ થયો? મારી સાથે જ કેમ થયું? બધું ખરાબ થઈ ગયું.”
બીજો રસ્તો:
“નિષ્ફળતા થઈ છે. હવે હું સમજું કે ક્યાં ભૂલ થઈ અને ફરી વધુ સારી તૈયારી કરું.”
ગીતાનો માર્ગ બીજો માર્ગ છે.
૩. સ્વીકાર એટલે હાર નહીં
ઘણા લોકો માને છે કે પરિસ્થિતિ સ્વીકારી લેવી એટલે હાર માની લેવી.
પરંતુ હકીકતમાં સ્વીકાર અને સમર્પણમાં ફરક છે.
સ્વીકારનો અર્થ છે:
“હાલની પરિસ્થિતિ આવી છે—હું તેને સ્વીકારું છું. હવે હું શું કરી શકું?”
જ્યારે અસ્વીકાર કહે છે:
“આવું થવું જ ન જોઈએ હતું.”
અસ્વીકાર આપણને ભૂતકાળમાં અટકાવી રાખે છે.
સ્વીકાર આપણને વર્તમાનમાં પાછા લાવે છે.
ભગવદ્ ગીતામાં શ્રીકૃષ્ણ અર્જુનને યુદ્ધભૂમિમાંથી ભાગી જવાનું નથી કહેતા. તેઓ તેને પોતાની ફરજ સમજાવીને કર્મના માર્ગે આગળ વધવા પ્રેરિત કરે છે.
આ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ છે.
પરિસ્થિતિ સ્વીકારો, પરંતુ પ્રયત્ન છોડશો નહીં.
૪. “જે થવાનું છે તે પણ સારું જ થશે” — ભવિષ્ય પ્રત્યે વિશ્વાસ
ભવિષ્ય હંમેશાં અજાણ્યું હોય છે.
પરંતુ માણસ અજાણ્યા ભવિષ્યથી ડરે છે.
આપણે ઘણી વખત એવી ઘટનાઓ વિશે પણ ચિંતા કરીએ છીએ જે હજુ બની જ નથી.
આવા “જો” મનમાં ભવિષ્યની કલ્પિત દુનિયા ઊભી કરે છે.
પરંતુ સત્ય એ છે કે ભવિષ્ય હજુ આવ્યું જ નથી.
આપણી પાસે માત્ર વર્તમાન ક્ષણ છે.
ગીતાનો સમત્વનો બોધ આપણને શીખવે છે કે સફળતા અને નિષ્ફળતા, લાભ અને નુકસાન, સુખ અને દુઃખ—આ બધાની વચ્ચે મનનું સંતુલન જાળવવું.
ભવિષ્ય માટે આયોજન કરવું જોઈએ, પરંતુ ભવિષ્યની ચિંતામાં વર્તમાન બગાડવું નહીં.
આશા રાખવી અને ચિંતા કરવી—બંનેમાં મોટો તફાવત છે.
આશા કહે છે:
“હું શ્રેષ્ઠ પ્રયત્ન કરીશ અને જે પરિણામ આવશે તેનો સામનો કરીશ.”
ચિંતા કહે છે:
“પરિણામ મારા મન પ્રમાણે જ આવવું જોઈએ.”
૫. કર્મ છોડવાનું નહીં, ફળની આસક્તિ છોડવાની
આ સમગ્ર વિચારનો સૌથી મહત્વપૂર્ણ ભાગ અહીં છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ કહે:
“જે થવાનું છે તે થઈને જ રહેશે, એટલે હું કંઈ કરતો જ નથી.”
તો તે ગીતાનો અર્થ સમજી નથી રહ્યો.
ભગવદ્ ગીતા આપણને કર્મથી દૂર નથી કરતી; તે આપણને કર્મમાં વધુ નિષ્ઠાવાન બનાવે છે.
વિદ્યાર્થીએ અભ્યાસ કરવો જ જોઈએ.
વ્યવસાયીએ યોગ્ય આયોજન કરવું જોઈએ.
ડૉક્ટરે દર્દીની શ્રેષ્ઠ સારવાર કરવી જોઈએ.
માતાપિતાએ સંતાનોને યોગ્ય સંસ્કાર આપવા જોઈએ.
કર્મચારીને પોતાની જવાબદારી ઈમાનદારીથી નિભાવવી જોઈએ.
પરંતુ આ બધું કર્યા પછી પરિણામને લઈને સતત ચિંતા કરવી જરૂરી નથી.
આ જ નિષ્કામ કર્મની દિશા છે.
૬. જીવનમાં દુઃખ આવે ત્યારે આ બોધ કેવી રીતે ઉપયોગી બને?
ધારો કે કોઈ વ્યક્તિનો વ્યવસાય બંધ થઈ જાય.
પ્રથમ પ્રતિક્રિયા હશે:
“મારું બધું જ ખતમ થઈ ગયું.”
પરંતુ થોડા સમય પછી તે પોતાને કહી શકે:
“આ ઘટના મારી ઈચ્છા પ્રમાણે નથી થઈ. પરંતુ હવે હું શું શીખી શકું? મારી ભૂલ ક્યાં હતી? ફરીથી કેવી રીતે શરૂઆત કરી શકું?”
આ વિચાર વ્યક્તિને પીડિત માનસિકતામાંથી પ્રયત્નશીલ માનસિકતા તરફ લઈ જાય છે.
એ જ રીતે, સંબંધોમાં પણ આ બોધ ઉપયોગી છે.
કોઈ વ્યક્તિ આપણાથી દૂર થઈ જાય તો આપણે તેને બળજબરીથી પાછી લાવી શકતા નથી. પરંતુ આપણે આપણા વર્તનનું મૂલ્યાંકન કરી શકીએ છીએ, પોતાની ભૂલો સુધારી શકીએ છીએ અને આગળ વધવાનું શીખી શકીએ છીએ.
જીવનમાં દરેક વસ્તુ આપણા હાથમાં નથી.
પરંતુ આપણી પ્રતિક્રિયા આપણા હાથમાં છે.
૭. અર્જુનનું ઉદાહરણ: મૂંઝવણમાંથી કર્મ તરફ
ભગવદ્ ગીતાની શરૂઆતમાં અર્જુન યુદ્ધભૂમિ પર ઊભો છે.
તેના હાથમાં ધનુષ્ય છે, પરંતુ મનમાં મૂંઝવણ છે.
તે પોતાના સંબંધીઓ, ગુરુજનો અને સ્વજનોને સામે જોઈને વિચલિત થઈ જાય છે. તેને લાગે છે કે આ પરિસ્થિતિ અસહ્ય છે.
શ્રીકૃષ્ણ તેને માત્ર “ચિંતા ન કર” એવું કહીને શાંત કરતા નથી.
તેઓ તેને જીવન, આત્મા, કર્મ, ધર્મ, સમત્વ, જ્ઞાન અને યોગ વિશે સમજાવે છે.
અંતે અર્જુન પોતાની મૂંઝવણમાંથી બહાર આવે છે.
અહીંથી આપણને એક મોટો પાઠ મળે છે:
જ્યારે જીવનની પરિસ્થિતિ સમજાતી ન હોય ત્યારે ભાગી જવું હંમેશાં ઉકેલ નથી. સમજણ પ્રાપ્ત કરીને યોગ્ય કર્મ કરવું એ વધુ ઊંચો માર્ગ છે.
૮. “સારું થશે”નો અર્થ શું?
“જે થવાનું છે તે સારું જ થશે” એ વાક્યને અંધ આશાવાદ તરીકે ન સમજવું જોઈએ.
તેનો અર્થ એવો નથી કે જીવનમાં ક્યારેય ખરાબ ઘટના નહીં બને.
જીવનમાં સુખ પણ આવશે અને દુઃખ પણ આવશે.
સફળતા પણ આવશે અને નિષ્ફળતા પણ આવશે.
મળવું પણ થશે અને વિયોગ પણ થશે.
પરંતુ દરેક પરિસ્થિતિમાંથી કંઈક શીખવાની, વિકસવાની અને આગળ વધવાની શક્યતા હોય છે.
ક્યારેક જે ઘટના આપણને તે ક્ષણે ખરાબ લાગે છે, તે પછી જીવનમાં કોઈ નવી દિશા ખોલી શકે છે.
ક્યારેક નિષ્ફળતા આપણને પોતાની સાચી ક્ષમતા ઓળખાવે છે.
ક્યારેક મુશ્કેલી આપણને મજબૂત બનાવે છે.
ક્યારેક વિયોગ આપણને સંબંધોની સાચી કિંમત સમજાવે છે.
ક્યારેક નુકસાન આપણને જીવનની પ્રાથમિકતાઓ ફરીથી ગોઠવવાનું શીખવે છે.
એટલે “સારું”નો અર્થ હંમેશાં આપણી ઈચ્છા પ્રમાણેનું પરિણામ એવો નથી.
ક્યારેક “સારું” એટલે આપણા વિકાસ માટે જરૂરી અનુભવ.
૯. મનને શાંતિ આપતું એક સરળ સૂત્ર
જીવનમાં જ્યારે કોઈ મુશ્કેલી આવે ત્યારે આપણે પોતાને ત્રણ પ્રશ્નો પૂછી શકીએ:
૧. આ પરિસ્થિતિમાં મારા નિયંત્રણમાં શું છે?
૨. મારા નિયંત્રણની બહાર શું છે?
૩. હવે હું યોગ્ય રીતે શું કરી શકું?
પહેલા પ્રશ્નનો જવાબ આપણને શક્તિ આપશે.
બીજા પ્રશ્નનો જવાબ આપણને સ્વીકાર શીખવશે.
ત્રીજા પ્રશ્નનો જવાબ આપણને કર્મના માર્ગે લઈ જશે.
આ ત્રણેયનો સમન્વય જ ગીતાની વ્યવહારુ જીવનદૃષ્ટિ બની શકે છે.
૧૦. રોજિંદા જીવનમાં આ બોધ કેવી રીતે અપનાવવો?
સવારે દિવસની શરૂઆત કરતી વખતે મનમાં કહી શકાય:
“આજે હું મારું શ્રેષ્ઠ કર્મ કરીશ. દરેક વસ્તુ મારા મન પ્રમાણે નહીં બને, પરંતુ હું મારી પ્રતિક્રિયા સમજદારીથી પસંદ કરીશ.”
કોઈ મુશ્કેલી આવે ત્યારે:
“હું આ પરિસ્થિતિ બદલી શકું છું કે નહીં?”
જો બદલી શકતા હો તો પ્રયત્ન કરો.
જો બદલી શકતા ન હો તો સ્વીકારો.
જો કંઈક શીખી શકો તો શીખો.
અને જો આગળ વધવાની જરૂર હોય તો આગળ વધો.
આ અભિગમ ધીમે ધીમે મનમાંથી અતિશય ચિંતા અને ફરિયાદ ઘટાડે છે.
૧૧. અંતે શું શીખવું?
“જે થવાનું છે તે થઈને જ રહેશે” આપણને ભવિષ્ય પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણ હોવાનો ભ્રમ છોડવાનું શીખવે છે.
“જે થઈ રહ્યું છે તે સારું છે” આપણને વર્તમાન પરિસ્થિતિનો સ્વીકાર શીખવે છે.
“જે થવાનું છે તે પણ સારું જ થશે” આપણને ભવિષ્ય પ્રત્યે વિશ્વાસ અને આંતરિક શાંતિ આપે છે.
પરંતુ આ ત્રણેય વિચારોનો સાચો અર્થ એક જ છે:
ભગવદ્ ગીતા આપણને જીવનમાંથી દુઃખ દૂર કરવાની કોઈ જાદુઈ રીત આપતી નથી. તે આપણને એવી દૃષ્ટિ આપે છે કે જેના કારણે દુઃખ વચ્ચે પણ મનને સ્થિર રાખી શકાય.
જીવનમાં જે થયું તેને બદલી શકાતું નથી.
જે ચાલી રહ્યું છે તેને સમજદારીથી જીવવું છે.
અને જે આવવાનું છે તેના માટે શ્રેષ્ઠ કર્મ સાથે તૈયાર રહેવું છે.
આ જ કદાચ ગીતાના કર્મયોગનો વ્યવહારુ સાર છે.
અંતે આપણે એટલું કહી શકીએ:
કારણ કે જીવન હંમેશાં આપણા મન પ્રમાણે નહીં ચાલે—પરંતુ યોગ્ય દૃષ્ટિકોણ હોય તો આપણે જીવન જેવું આવે તેવું જીવીને પણ આંતરિક શાંતિ મેળવી શકીએ છીએ.
અને કદાચ ભગવદ્ ગીતાનો આ જ એક અત્યંત સુંદર સંદેશ છે:
આ સમજણ જીવનમાં આવી જાય ત્યારે “જે થવાનું છે તે થઈને જ રહેશે” નિરાશાનું વાક્ય રહેતું નથી—તે ચિંતા છોડીને જાગૃત કર્મ કરવાની પ્રેરણા બની જાય છે.
અને “જે થવાનું છે તે સારું જ થશે” અંધ વિશ્વાસ રહેતું નથી—તે પરિણામ ગમે તે હોય, તેને સમજદારીથી સ્વીકારી આગળ વધવાની આંતરિક શક્તિ બની જાય છે.
આ જ જીવનમાં ભગવદ્ ગીતાના બોધની સાચી પ્રાસંગિકતા છે.
------------------------------x--------------------------------x---------------------------------x------------------------
If you like article & also watch video & more details join us below link
Facebook page - https://www.facebook.com/profile.php?id=61564881283606
Youtube Link - https://www.youtube.com/@drharshadkamdar4852
Instagramme Link - https://www.instagram.com/drharshadkamdar/?hl=en
Twitter Link - https://x.com/HarshadKam2312
Linked in Link - https://www.linkedin.com/in/dr-harshad-kamdar-62983815a/
More Blogs Link -
Short Heart Touching Story- https://shorthearttouchingstory.blogspot.com/
Swasth Bachcha - https://swasthabachcha.blogspot.com/
Share Bazar Se kamai - https://sharebazarsekamai.blogspot.com/
Keywords:
ભગવદ્ ગીતા, ગીતા જ્ઞાન, ગીતા ઉપદેશ, ભગવદ્ ગીતા અધ્યાય 4, શ્લોક 38, આત્મજ્ઞાન, સાચું જ્ઞાન, જીવનમાં સફળતા, કર્મયોગ, નિષ્કામ કર્મયોગ, મનની શાંતિ, આધ્યાત્મિક જ્ઞાન, આધુનિક જીવન, ગીતા અને આધુનિક જીવન, જીવનની સાચી સમજ, સફળ જીવન, માનસિક શાંતિ, જીવનનું ધ્યેય.
આધુનિક જીવન, જીવન વ્યવસ્થાપન, Life Management, Stress Management, Anxiety Relief, Mental Peace, Mental Health, Self Improvement, Positive Thinking, Emotional Balance, Personal Development, Happiness, Success Tips હિંદુ ધર્મ, ભારતીય સંસ્કૃતિ, Sanatan Dharma, Hindu Scriptures, Spiritual Wisdom, Spiritual Growth, Self Realization, Meditation, Yoga Philosophy, Karma Yoga, Bhakti Yoga, Jnana Yoga, Spiritual Life, Leadership, Leadership Skills, Business Ethics, Corporate Leadership, Career Success, Professional Growth, Workplace Motivation, Productivity, Time Management, Decision Making, Management Lessons from Bhagavad Gita, CEO Leadership, Students Motivation, Study Motivation, Exam Stress, Career Guidance, Success in Studies, Student Life, Focus Improvement, Self Discipline, Learning Skills, Education Motivation,Family Relationship, Happy Family, Relationship Advice, Marriage Guidance, Peaceful Life, Emotional Intelligence, Anger Management, Family Values, Love and Respect,આધુનિક યુગમાં ભગવદ ગીતાનું મહત્વ, ભગવદ ગીતાના ઉપદેશ આજના જીવનમાં, કર્મયોગ શું છે, ભગવદ ગીતા અને સફળ જીવન, તણાવ દૂર કરવા ભગવદ ગીતા, માનસિક શાંતિ માટે ભગવદ ગીતા, વિદ્યાર્થીઓ માટે ભગવદ ગીતા, કર્મચારીઓ માટે ભગવદ ગીતા, ઉદ્યોગપતિઓ માટે ભગવદ ગીતા, Leadership Lessons from Bhagavad Gita, Bhagavad Gita for Success, Bhagavad Gita for Students, Bhagavad Gita for Professionals, Bhagavad Gita for Stress Relief, Bhagavad Gita Quotes in Gujarati, Bhagavad Gita Life Lessons, Modern Interpretation of Bhagavad Gita, Bhagavad Gita and Mental Health, Bhagavad Gita and Self Development, Bhagavad Gita Motivation.
Disclaimer
આ બ્લોગનો હેતુ માત્ર શૈક્ષણિક, માહિતીપ્રદ અને પ્રેરણાત્મક છે. અહીં રજૂ કરાયેલા વિચારો, અર્થઘટનો અને સમજણ ભગવદ ગીતાના વિવિધ શ્લોકો તથા તેમના સ્વીકૃત અર્થના આધારે સરળ ભાષામાં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી સામાન્ય વાચકોને ગીતાના જીવનોપયોગી સિદ્ધાંતો સરળતાથી સમજાઈ શકે.
આ લેખ કોઈ વિશિષ્ટ સંપ્રદાય, ધાર્મિક પરંપરા અથવા તત્ત્વજ્ઞાનના અધિકૃત ભાષ્ય (Commentary) તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી. ભગવદ ગીતાના શ્લોકોના અર્થઘટનમાં વિવિધ આચાર્યો, વિદ્વાનો અને પરંપરાઓ વચ્ચે મતભેદ હોઈ શકે છે. આ બ્લોગમાં રજૂ થયેલા વિચારો જીવન વ્યવસ્થાપન, નૈતિક મૂલ્યો અને વ્યક્તિગત વિકાસના સંદર્ભમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
આ બ્લોગમાં માનસિક તણાવ, ચિંતા, સંબંધો, કારકિર્દી, નેતૃત્વ અને વ્યક્તિગત વિકાસ જેવા વિષયો અંગે આપવામાં આવેલી માહિતી માત્ર સામાન્ય માર્ગદર્શન માટે છે. તેને કોઈપણ પ્રકારની વ્યાવસાયિક તબીબી, માનસિક, કાનૂની, નાણાકીય અથવા અન્ય નિષ્ણાત સલાહનો વિકલ્પ માનવો નહીં. જો કોઈ વ્યક્તિ ગંભીર શારીરિક અથવા માનસિક સમસ્યાનો સામનો કરી રહી હોય, તો સંબંધિત લાયકાતપ્રાપ્ત નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
આ બ્લોગમાં ઉલ્લેખિત મહાનુભાવો, વૈજ્ઞાનિકો, નેતાઓ અથવા વિચારકો અંગેની માહિતી જાહેરમાં ઉપલબ્ધ ઐતિહાસિક અને સાહિત્યિક સંદર્ભોના આધારે રજૂ કરવામાં આવી છે. તેનો હેતુ માત્ર માહિતી અને પ્રેરણા આપવાનો છે.
આ બ્લોગની સામગ્રી કૉપિરાઇટ કાયદા હેઠળ સુરક્ષિત છે. લેખકની પૂર્વ લેખિત મંજૂરી વિના આ લેખનો સંપૂર્ણ અથવા આંશિક ભાગ નકલ કરવો, પુનઃપ્રકાશિત કરવો, વ્યાવસાયિક ઉપયોગ માટે પ્રસારિત કરવો અથવા અન્ય કોઈ પણ સ્વરૂપમાં ઉપયોગ કરવો પ્રતિબંધિત છે.
© ડો. હર્ષદ કામદાર. સર્વાધિકાર સુરક્ષિત (All Rights Reserved).
