મન મુક્ત તો જીવન સુખી : Fear & Courage

લેબલ Fear & Courage સાથે પોસ્ટ્સ બતાવી રહ્યું છે. બધી પોસ્ટ્સ બતાવો

મંગળવાર, 16 જૂન, 2026

ડરને મનમાંથી હાંકી કાઢો

ડરને મનમાંથી હાંકી કાઢો

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

ખાવામાં જેમ નમકીનનો સ્વાદ રૂચિકર લાગે છે, તેવીજ રીતે જીવનમાં થોડો રોમાંચ, સાહસ, અને શૌર્ય હોય તો જ જીવવાની મજા આવે છે. બધાને ખબર છે કે, ડર લાગે તેવી ભૂત, પ્રેત અને ખૂનની સિરિયલો, મૂવી વિગેરે ડર પેદા કરે છે, પણ રોમાંચ અને સાહસ માટે બધાને તે જોવી તો ગમે છે જ. તેવીજ રીતે મોટી મોટી ડરાવની રાઇડ્સ, જેવી કે મોટા રોલર કોસ્ટર્સ, બીજિંગ જમ્પ વિગેરે માં કેટલો ડર લાગે છે, હૃદયની ધડકનો વધી જાય છે, છતા પણ બધા તેમાં બેસવા ખૂબ નાણાં ચૂકવે છે, કેમ? ફક્ત રોમાંચ અને સાહસ માટે જ ને! આમ ડર ભલે અળખામણો હોય પણ તેને સ્વીકારે છે, ગમાડે છે બધા જ.

મનમાં થોડો ડર હોવો જરૂરી છે, જેનાથી અનુશાસન, શિસ્તપાલન અને ચરિત્રપાલનનો સંપૂર્ણ અમલ થાય છે. ઘરમાં વડીલો સાથે સંયમપૂર્વક અદબ સાથેનો વ્યવહાર માટેનો ડર અનુશાસન માટે જરૂરી છે. તો શાળામાં પિરિયડ દરમ્યાન શાંતિ રાખી અવાજ ના કરવાનો ડર શિસ્તપાલનનો નમૂનો છે. કોઈપણ યુવક અને યુવતી લગ્ન પહેલા કે લગ્ન વગર જાતિય સંબંધો ના બાંધે તેનો ડર ચરિત્રપાલનનો નમૂનો છે. જો મનમાં ફેઈલ થવાનો ડર ના હોય તો કોઈ પરીક્ષા માટે મહેનત કરે ખરું? બિમારીનો ડર ના હોય તો, કોઈ ઘરનો સાદો પણ સ્વચ્છ અને તાજો ખોરાક ખાય ખરું? આમ કેટલાક ડર જરૂરી છે, અને તે હોવા જ જોઈએ.

આવા ડર જરૂરી છે જેનાથી ઘર, કુટુંબ અને સમાજ તથા શાળા નિયમબધ્ધ અને સ્વચ્છ સંચાલન કરી શકે છે. તેથી આવા સમાજના, સંસ્કાર બની જાય છે. તેનાથી સ્વસ્થ સમાજ, કુટુંબ અને ડરથી ડરવાની જરૂર નથી. આ ડર જ આપણા સભ્યતાના, રાષ્ટ્રનું નિર્માણ થાય છે.

આપણને જેની સાથે વધારે પ્રેમ હોય છે. સંબંધો હોય છે, તેને જ આમ જોવા જઈએ તો ડર એક પ્રકારનો પ્રેમનો અંશ જ છે કંઈ થઈ જવાનો, અકસ્માત થવાનો કે પછી મોતનો ડર લાગે છે. અજાણ્યાને પ્રેમ ના હોય તેવાને કંઈ થવાનો આપણને ક્યાં ડર લાગે છે? આ રાગ જ અંતે ડરનું કારણ છે. તેને ડરમાંથી પ્રેમમા બદલી શકાય છે. તે સાધનનું નામ છે. યોગ સાધના, અને તપ. તમને મમ્મી ગમે છે. તમારો કૂતરો ટોમી ગમે છે, તો તેને કંઈ થઈ જવાનો કે ગુમાવી દેવાનો ડર મનમાં રહ્યા જ કરે છે.

ચાલો જોઈએ ડરને મનમાંથી હાંકી કાઢવાના સરળ ઉપાયો :

૧. ભૂતકાળના અનુભવના ડરને નવેસરથી ભુલી જઈ વિજય મેળવો: આપણે નાનપણમાં દાદરા ઉપરથી પડી જઈએ, અને વાગી જાય તો આપણને કાયમ માટે દાદરા ઉપરથી ઉતરતા ડર પેસી જાય છે, પણ આ ખોટો ડર છે. એક વાર વાગે એટલે દર વખતે વાગે જ તે જરૂરી નથી. આ વાત મોટા થયે મનમાં વિચારતા અને સાચવીને દાદર ઉતરતા આ ડર જતો રહેશે.

તેવીજ રીતે ગરમ દૂધ પીતા નાનપણમાં જીભ અને મોં દાઝી જાય, તો દરેક વખતે તેવું થાય તે જરૂરી નથી. પણ આપણને ડર પેસી જતાં, દૂધની કોઈ પણ સફેદ આઈટમ, છાશ પણ આપણે ફૂંકીફૂંકીને પીએ છીએ, જેની જરૂર નથી. એટલે કહેવત છેકે “દૂધનો દાઝ્યો છાશ પણ ફૂંકીને પીએ.” આ ડર કોઈ પણ ગરમ વસ્તુ મોંમાં ના નાખવા સાવચેતી માટે જરૂરી છે.

સાવ નાના એક વરસના બાળકને ખુરશી પરથી પડી જવાનો કે બાજુમાં મોટો વાંદો ચાલતો હોય તો ડર લાગતો નથી, કારણકે તેને તે પ્રકારના ડરનો અનુભવ જ નથી. પછી જેમ જેમ અનુભવો થતાં જાય છે. તેમ તેમ મનમાં ડર પેસતો જાય છે. આવા ડર ને સાચો ડર અને ખોટો ડરમાં વિભાજિત કરી ખોટો ડર મનમાંથી દૂર કરી શકાય છે.

૨. ડરને જીતી લેવા “હું”નો ઈગોનો ત્યાગ કરો :

જયારે આપણે નવા ગ્રૂપમાં, નવા માણસો સામે જઈએ છીએ,બોલીએ છીએ, ત્યારે મનમાં ડર હોય છે. આ લોકો મારા માટે શું વિચારશે, મારી હાંસી ઉડાવશે તો, આ ડર તમને મનમાં અસાહજિક બનાવી દે છે. તેને બદલે તમારા “હું”નો, ઇંગોનો ત્યાગ કરી, નિડરતાપૂર્વક સાહજિકતા સાથે વાતચીત કરો, અને હળો મળો, જરૂર પડે સ્પીચ પણ આપો. કોઈ તમારા માટે ખરાબ નહીં વિચારે, કે હાંસી નહીં ઉડાવે, તેવું વિચારીને સાહજિક વર્તન તમને ડર દૂર કરવામાં મદદ કરશે.

૩. ચિંતા અને ડરને જુદા પાડતાં શીખો : ડર એ ખરેખર જોખમ સામેનો લાગણીયુક્ત બચાવ છે, જ્યારે ચિંતા એ વખતે હાજર ના હોય તેવી વ્યક્તિ, વસ્તુ, કે બનાવનો વિચાર માત્ર છે.

આ એક મોટો તફાવત છે. ડર તમને ખરેખરા જોખમથી બચાવે છે, અને તમને જોખમથી દૂર લઈ જાય છે. ચિંતા મનમાં જ પેદા થતી અને મન વડે જ અનુભવાતી અને કાબૂ કરાતી લાગણી છે, જે આપણા મનમાં ખરા ખોટા વિચારોથી પેદા થાય છે.

યુ.એસ.ના ૨૦૧૧ના આંકડા પ્રમાણે અનેક ગણા વધારે મોત આંતકવાદી ની ચિંતા ને લીધે થતાં હૃદય રોગની ચિંતાને કારણે થતાં જોવા મળે છે, જે ગંભીર બાબત છે. આમ આંતકવાદી સામે આવી જાય તેના ડર કરતાં મનમાં તેના ખરાબ વિચારો ચિંતા પેદા કરી અનેકગણા હૃદય રોગ અને મરણ માટે જવાબદાર છે. મનની તે જોખમની ચિંતાનો ડર દરેકના મન પર આધારિત છે. જેમ માનવ વધુ વિચારશીલ અને બુદ્ધિશાળી તેમ ચિંતા વધારે જોવા મળે છે.

૪. તમારા વિચારોને સેટ કરો: મનમાં ચાલતા ખરાબ અને ખોટા વિચારો જ ડર પેદા કરે છે. મન હમેશાં કાંઈને કંઈ વિચાર કર્યા જ કરે છે, તે ક્યારેય ખાલી રહેતું જ નથી. ડરપોક માણસના મનમાં હંમેશાં ડરના જ વિચારો આવ્યા કરે છે, જેને બદલવા જરૂરી છે. જેમકે ન્યૂઝીલેંડમાં આંતકવાદી હુમલો થાય, પછી નબળા મનવાળાને દરેક જગ્યાએ તેનો હુમલો થશે, તો શું કરવું તેનો ભય અને ડર રહ્યા જ કરે છે. અને તે બહાર નીકળવાનું જ બંધ કરી દે છે. મનમાં આવતા ખરાબ અને ડરામણા વિચારો રોકવા જરૂરી છે. તેના માટે મેડિટેશન, યોગા અને પ્રાણાયામ કરવાથી ફાયદો જણાય છે.

૫. જીંદગીની અનીશ્ચિતતા સાથે જીવતા શીખો : જિંદગીમાં આવતા તમામ જોખમો, અને ચડાવ ઉતાર તમે દૂર કરી શકતા જ નથી. ભવિષ્યમાં શું થશેની ચિંતા કરવા જેવી જ નથી. તેથી તમારે વધારે જોખમથી ઓછા જોખમને પસંદ કરતાં જવાનું છે. મોટા ડરથી નાના ડરનો સામનો તો કરવાનો જ છે. વિચારો બંધ કરી શાંતિથી બેસીને જોયા કરો, કોઈ પણ ભવિષ્યનાં ડરને વિચારી ભય પામતા રહેવાને બદલે “પડશે એવા દેવાશે”ની નીતિ અપનાવો.

લાસ્ટ સ્ટ્રોક : અમેરિકાની પ્રથમ મહિલા ઇલેનોર રૂઝવેલ્ટના કહ્યા પ્રમાણે “તમે ડર લાગે તેવા અનુભવોમાંથી જ હિંમત, તાકાત, અને વિશ્વાસ મેળવો છો, તેથી તમારે એવી દરેક વસ્તુ કરવી જોઈએ, જે તમે ધારો છો કે અશક્ય જ છે.”

------------------------------x--------------------------------x---------------------------------x------------------------

If you like article & also watch video & more details join us below link

Facebook page - https://www.facebook.com/profile.php?id=61564881283606

Youtube Link - https://www.youtube.com/@drharshadkamdar4852

Instagramme Link - https://www.instagram.com/drharshadkamdar/?hl=en

Twitter Link - https://x.com/HarshadKam2312

Linked in Link - https://www.linkedin.com/in/dr-harshad-kamdar-62983815a/

ડરને દૂર કરશો કેવી રીતે?

ડરને દૂર કરશો કેવી રીતે?

-----------------------------------------------------------------------------------------------------

ડર એક જોખમ કે દુઃખી કરતાં બનાવ, વસ્તુ કે સજીવ સામેની કુદરતી બચાવ અભિવ્યક્તિ છે. તેથી, તે આપણને ઉપયોગી છે, મદદરૂપ છે. જો આપણને ખરેખર ડર ના લાગે તો આપણે તેના તત્કાળ બચાવ માટે કાંઈ જ કાર્યવાહી કરતાં નથી, બેદરકાર રહીએ છીએ, તે પણ જીવિત રહેવા માટે જોખમકારક છે, અને ચિરંજીવતા ઓછી થવા લાગે છે કે નષ્ટ પામે છે.

જુદા જુદા ડરના કારણોનું વિશ્લેષણ કરી જોતાં જણાય છે કે, અમુક પ્રકારના ડર મનમાં ખોટા દાખલ થઈ જડ બની ગયા છે. આવા ડર ને દૂર કરવા જરૂરી છે, નહિતર જિંદગી દોજખભરી બની બોજ બની જાય છે. માનસિક નિરાશા અને હતાશા વ્યાપે છે, અને લક્ષ્યમાં સફળતા મળતી નથી. મન અતૃપ્ત, બેચેન અને વ્યગ્ર રહ્યા કરે છે. જો કોઈ યુવકને સુંદર યુવતી ગમે છે, પણ તેને જોતા જ હાથ પગ કંપવા લાગે, પરસેવો વળી જાય, જીભ થોથવાય તો પોતાનો પ્રેમ જતાવી શકશે કેવી રીતે? અંતે પ્રેમ ના મળતા, લક્ષ્ય પ્રાપ્ત ના થતાં તેનું મન વ્યગ્ર અને બેચેન બની જાય છે, મનમાં ઉદ્વેગ ઉછળે છે. આમ આ ડર નકામો છે, નુકશાનકારક છે. તેનું મન મિલન માટે તલસાટ અનુભવે છે, પણ ડર ને લીધે તે કાંઈ જ કરી શકતો નથી. હિન્દી મુવીનું આ ગીત યાદ આવે છે. “કરવટે બદલતે રહે સારી રાત હમ, આપકી કસમ,” પણ થાય શું? આવા ખોટા, નુકશાન કરતાં ડરને મહાત કરવો જરૂરી છે. કઈ રીતે તે હવે જોઈએ :

1. ડરને ઓળખો અને સમજો : તમારી સામે નિર્જન સૂમસામ રસ્તામાં અચાનક ઝેરી સાપ આવી જાય, તો તમે ડરથી કપીને ભાગી છૂટો તે વ્યાજબી છે, જીવ બચાવનાર પ્રક્રિયા છે. આવા ડરને જાણવાની તેનાથી બચવાની જરૂર નથી, તે દરેક સજીવોમાં હોય છે, જે જરૂરી છે.

તમને અચાનક મોટી માનવ મેદની સામે ભાષણ આપવાનું કહેવામાં આવે તો તમે ડરીને ના, ના કરો છો, કેમ? મનમાં ડર લાગે છે કે મારી સામે બધા હસશે તો? બધા મારો બહિષ્કાર કરશે તો? મારી હાલત શું થશે? આ ખોટો ડર છે. કોઈ તમને સાંભળ્યા વગર કાંઈ જ કરશે નહીં. આવા ડરને મનમાં સમજી તેને સમજવા પ્રયત્ન કરો. માણસની પ્રકૃતિ છે કે ડર લાગે, પણ તે વ્યાજબી છે કે ખોટો હાઉ ઊભો થયો છે, તેની ચકાસણી કરો.

ભૂતિયા આમલી નીચેથી પસાર થતાં અચાનક પાછળથી કોઈ ખભે હાથ મૂકે તો તમે ડરથી કાંપી જાવ, ભૂતપ્રેત આવ્યું કે શું? પાછળ ફરીને જોવાની હિંમત જ ચાલતી નથી, પણ પછી ખબર પડે કે, તે તો તમારો જૂનો મિત્ર જ છે. આ ડર ખરેખર અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે નહીં, તે વિચારો. ખરેખર ભૂત, પ્રેત, ડાકણ, પિશાચ વિગેરે છે કે નહીં, કે પછી તે ખાલી મનનો વહેમ જ છે, ડર જ છે, તેની ખાતરી કરો. ડર ખોટો જ છે, ભૂત પ્રેત જેવી કોઈ હસ્તી છે જ નહીં તે ખબર પડતાં ડર આપોઆપ દૂર થઈ જશે.

૨. ડરનું વિશ્લેષણ કરો અને તેને લીધે ખરાબમાં ખરાબ શું થઈ શકે તેનો વિચાર કરો : ડરનું કારણ મનમાં તપાસો, અને તેનું વિશ્લેષણ કરો. તમને પરીક્ષામાં નિષ્ફળતાનો ડર લાગતો હોય તો વિચારો, ડર કેમ લાગે છે? થોડા ખોટા જવાબો લખ્યા તેનો ડર લાગતો હોય તો, એ તો દરેકને હોય છે જ ને, એનું નામ જ પરીયા, પાસ પણ થવાય અને નાપાસ પણ થવાય, તેથી ચિંતા કરવાની કે ડર રાખવાની જરૂર નથી.

ડરનું ઉદ્દભવ સ્થાન શું છે? તે સાચો છે. કે પછી ફક્ત અફવા જ છે. બંધ બંગલામાં ભૂત થાય છે. તેવી ગામમાં અફવા ફેલાઈ હોય તો બધાને ત્યાં જતાં ડર લાગે છે જ, પણ ખરેખર ભૂત છે. કે ખોટી અફવા તે ચકાસો. વિચારો કે આ દુનિયામાં ભૂત પલિત જેવું કંઈ છે જ નહીં, તો આ બંગલામાં ભૂત આવશે ક્યાંથી? અને તમારો ખોટો ડર નીકળવા લાગશે.

સુંદર, દેખાવડી છોકરીનો ડર લાગતો હોય તો વિચારો કે કેમ ડર લાગે છે? આ ઉમરે વિજાતીય આકર્ષણ વધારે હોવાથી તેના દબાણમાં ડર લાગે છે, પણ વિચારો તેની સાથે વાત કરવાથી છોકરી કંઈ તમને ખાઈ જવાની નથી, બહુ બહુ તો તમારી મજાક ઉડાવશે, કે પછી જતી રહેશે, પણ જો હિંમતથી વાત કરશો તો કંઈક તો પામશો જ ને. ધીમે ધીમે સફળતા મળી પણ જાય. આમ તમારા ડર ને લીધે ખરાબમાં ખરાબ શું થઈ શકે તે, મનમાં વિચારી તેના ઈલાજો મનમાં નક્કી કરો. તમારો ડર નીકળતો જશે. તેની છેડતી કરી હાથ પકડવો કાયદેસર ગુનો છે, તેથી તેવા ઉપાયો ના વિચારો, જે ગેરકાયદે, અનૈતિક, અસામાજિક, કે બિનસ્વીકાર્ય હોય.

એક વખત તેના છેલ્લા પરિણામ સુધી વિચાર કરીને તેનો ઉકેલ મનમાં વિચારી લેવાથી મનમાંથી તે બાબતનો ડર નીકળતો જશે.

૩. ડરનો વિશ્વાસ પૂર્વક, હિંમતથી સામનો કરો : એક વખત ડરના કારણોનું વિશ્લેષણ થઈ જાય પછી તેનો સામનો કરતાં રહો. ભલે પહેલી વખત ડર લાગે, પણ તેને હરીફાઈ તરીકે સ્વીકારી હિંમતથી સામનો કરો. બીજી વખત, ત્રીજી વખત, ડર આપોઆપ ઓછો થતો જશે.

તમને ઊંચાઈનો નાનપણથી જ ડર પેસી ગયો છે. તેથી તમે ઊંચા મકાનો, કે વિમાનમાં ડરના માર્યા જતાં જ નથી. તો શું કરવું? એક વખત હિંમત કરી મકાનનાં ત્રેવીસમાં માળે જતાં રહો, અને અગાશી પરથી નીચે નજર કરો. પહેલા ડર લાગશે, પછી ખબર પડશેકે આમાં તો ડરવા જેવું કંઈ જ નથી, અને પછી તો તમે વિમાનમાં બેસતા પણ થઈ જશો.

એકાંતમાં રાત્રે બંધ રૂમમાં એકલા સૂઈ જતાં ડર લાગતો હોય, તો મનમાં વિચારો, મને ડર શેનો લાગે છે? રાત્રે ચોર આવશે તો? મને રાત્રે એકલા કંઈ થઈ જાશે તો? પછી શાંતિ થી વિચારો, રાત્રે રૂમ અંદરથી બંધ કરીને સૂઈ જવાથી ચોર આવશે ક્યાંથી? અને રાત્રે કંઈ થઈ જવાનું હશે તો, તમે એકલા હશો કે બે જણા, તે તો થઈને જ રહેશે, પાસે મોબાઈલ રાખીને સુવાથી તરતજ સગાને ફોન તો થઈજ શકશે, પછી ડર શેનો? અને તમે એક વખત સૂઈ જશો, પછી થી ડર નીકળી જશે.

૪. ફરીથી ને ફરીથી એજ ડરનો સામનો કરો : એક વખત ડરના કારણો મહાત કરી, સામનો કરી, બંધ ના થઈ જાવ, પણ ફરીફરીને તેનો સામનો કરો. એક વખત ડર નીકળી જાય એટલે હવે વાંધો નહિ આવે, તે માનવું ભૂલ ભરેલું છે. તેનો દર વખતે નીડરતાથી સામનો કર્યા કરવાથી, ડર આપોઆપ દૂર થઈ જશે.

ઊંચી ઈમારતનો ડર લાગતો હોય તો, એક વખત ચડીને બંધ ના થાવ, પણ ફરી ફરી ને બીજી ઈમારતો સર કરો. આમ વારંવાર કરવાથી તે બાબતનો ડર કાયમ માટે મનમાંથી જતો રહેશે.

સુંદર, દેખાવડી છોકરી સાથે વાત કરતાં ડર લાગતો હોય તો, એક વખત હિંમતપૂર્વક વાત કરો, પછીથી તે જ્યારે મળે ત્યારે સામાન્ય વર્તન કરી. બીજા સાથે હળતા મળતા હોય તેમ, તેની સાથે પણ ડર વગર ભળી જાવ. સમય જતાં ડર નીકળી જશે, અને કદાચ તમને પ્રેમમાં સફળતા મળી પણ જાય.

૫. હિંમત અને વિશ્વાસ જગાડો : કોઈ પણ ડર ને મહાત કરવા વિચાર સાથે હિંમત પણ વિકસાવો, કેળવો. ભૂત નથી તે વિચાર જ પૂરતો નથી, પણ તેની સામે લડવાની હિમ્મત પણ કેળવો. જો તમે ડરને વધારેને વધારે પંપાળશો, વિચારશો, તો તેમાં ને તેમાં ડૂબતાં જશો. તેને બદલે નિડર બની સામનો કરવાથી આત્મવિશ્વાસ વધશે અને તમે ડરને જીતી લેશો. “ડર કે આગે જીત હૈ” એ વાક્ય બિલકુલ સાચું છે, અને તમે એક વખત ડર કાઢશો, પછી જીત તમારી જ છે, નક્કી જ છે.